CAM KẾT QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM TRONG QUẢN LÝ VÀ BẢO TỒN VOI
Việt Nam là một trong những quốc gia có voi châu Á phân bố tự nhiên và đã sớm tham gia nhiều điều ước, cam kết quốc tế về quản lý và bảo tồn động vật hoang dã nguy cấp.
Các cam kết quốc tế này đóng vai trò định hướng quan trọng, làm cơ sở để Việt Nam xây dựng, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật trong nước, thúc đẩy hợp tác xuyên biên giới và tăng cường trách nhiệm đối với việc bảo vệ các quần thể voi hoang dã cũng như voi nuôi nhốt.
CITES (Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp)
Việt Nam là thành viên của CITES từ năm 1994 và luôn nỗ lực thực thi nghiêm túc các quy định của Công ước nhằm ngăn chặn tình trạng săn trộm và buôn bán trái phép mẫu vật voi:
- Đưa voi châu Á vào Phụ lục I: Cấm toàn bộ các hoạt động thương mại quốc tế vì mục đích thương mại đối với cá thể voi và các sản phẩm, mẫu vật từ voi.
- Kiểm soát nghiêm ngặt thị trường nội địa: Xây dựng khung pháp lý cấm buôn bán, tàng trữ, vận chuyển ngà voi và các sản phẩm chế tác từ ngà voi.
- Thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia về ngà voi (NIAP): Báo cáo định kỳ tiến độ thực thi các biện pháp phòng chống tội phạm về động vật hoang dã theo cơ chế CITES.
- Hợp tác quốc tế trong quản lý và giám sát: Phối hợp với Ban thư ký CITES và các cơ quan thực thi pháp luật quốc tế kiểm soát các tuyến buôn bán ngà voi xuyên quốc gia.
Công ước Đa dạng sinh học (CBD) – Đặt bảo tồn voi trong bối cảnh hệ sinh thái
Phê chuẩn Công ước CBD từ năm 1994, Việt Nam cam kết bảo tồn tính đa dạng sinh học ở cấp độ loài, nguồn gen và hệ sinh thái. Đối với loài voi, CBD nhấn mạnh:
- Bảo vệ loài voi không thể tách rời khỏi việc bảo tồn sinh cảnh sống tự nhiên, rừng đặc dụng và rừng phòng hộ.
- Duy trì và phục hồi các hành lang di chuyển sinh thái giữa các vùng sinh cảnh bị chia cắt.
- Lồng ghép các mục tiêu bảo vệ voi vào Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn 2050.
Tuyên bố Kathmandu – Cam kết chung của các quốc gia có voi phân bố
Tại Hội nghị các quốc gia có voi châu Á phân bố (Asian Elephant Range States Meeting) tổ chức ở Kathmandu (Nepal), Việt Nam cùng 12 quốc gia đã thông qua Tuyên bố chung với các định hướng:
- Thúc đẩy hợp tác xuyên biên giới để quản lý và bảo vệ các quần thể voi di chuyển liên quốc gia.
- Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chia sẻ cơ sở dữ liệu định danh cá thể bằng bẫy ảnh và ADN.
- Xây dựng các giải pháp giảm thiểu xung đột giữa voi và người (HEC) dựa vào cộng đồng và bảo đảm an toàn đôi bên.
Tuyên bố Siem Reap – Nâng cấp hợp tác khu vực
Tuyên bố Siem Reap (Campuchia) tiếp tục cụ thể hóa các mục tiêu bảo tồn voi châu Á trong khu vực Đông Nam Á:
- Ưu tiên phục hồi các quần thể voi có quy mô nhỏ, biệt lập và có nguy cơ suy thoái gen cao.
- Nâng cao tiêu chuẩn phúc lợi cho voi nuôi nhốt, kiểm soát việc sinh sản và hướng tới loại bỏ các hình thức khai thác voi thương mại không nhân đạo.
- Xây dựng cơ chế tài chính bền vững và huy động nguồn lực từ các đối tác quốc tế cho công tác bảo tồn thực địa.
Tham gia vào các mạng lưới và sáng kiến quốc tế
Việt Nam tích cực hợp tác với các tổ chức và nhóm chuyên gia hàng đầu thế giới:
- Nhóm chuyên gia voi châu Á thuộc IUCN (IUCN SSC AsESG): Trao đổi thông tin chuyên môn, đánh giá hiện trạng quần thể và áp dụng các hướng dẫn quốc tế về bảo tồn voi.
- Hợp tác cùng Humane World for Animals (HSI): Triển khai chương trình giám sát cá thể voi bằng bẫy ảnh tại Đồng Nai, hỗ trợ cảnh báo sớm xung đột và thúc đẩy mô hình du lịch thân thiện với voi tại Đắk Lắk.
- Mạng lưới Thực thi pháp luật về động thực vật hoang dã (ASEAN-WEN): Phối hợp đấu tranh phòng chống tội phạm xuyên quốc gia liên quan đến ngà voi và động vật hoang dã.
Kết luận
Việc tham gia và thực hiện nghiêm túc các cam kết quốc tế khẳng định nỗ lực không ngừng của Việt Nam trong việc bảo vệ loài voi châu Á. Đây là nền tảng vững chắc để huy động nguồn lực, công nghệ và sự hỗ trợ toàn cầu, bảo đảm rằng các thế hệ tương lai vẫn được chiêm ngưỡng những đàn voi hoang dã sải bước trong những cánh rừng nguyên sinh của đất nước.


